Τερματοφύλακας, αμυντικός, μέσος ή επιθετικός; Από τα πρώτα χρόνια ενός παιδιού στο ποδόσφαιρο είναι συνηθισμένο τόσο το ίδιο όσο και οι γονείς του να αναρωτιούνται ποια είναι η θέση που του ταιριάζει περισσότερο.
Η απάντηση, όμως, δεν είναι πάντα τόσο απλή.
Η κατάλληλη θέση δεν καθορίζεται μόνο από το ύψος, την ταχύτητα ή το πόσο εύκολα σκοράρει ένα παιδί. Σημαντικό ρόλο παίζουν η τεχνική, η αντίληψη του παιχνιδιού, ο χαρακτήρας, η ικανότητα λήψης αποφάσεων και, φυσικά, η ηλικία.
Ειδικά στα πρώτα χρόνια, μάλιστα, ο βασικός στόχος δεν θα πρέπει να είναι να βρεθεί όσο το δυνατόν γρηγορότερα μία μόνιμη θέση. Το παιδί χρειάζεται χρόνο για να γνωρίσει διαφορετικούς ρόλους, να αποκτήσει εμπειρίες και να αναπτύξει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα του παιχνιδιού.
Πρέπει ένα παιδί να έχει συγκεκριμένη θέση από μικρή ηλικία;
Όχι απαραίτητα.
Στις μικρές ηλικίες, η εναλλαγή θέσεων μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος της ποδοσφαιρικής εκπαίδευσης ενός παιδιού.
Παίζοντας για παράδειγμα ως αμυντικός, μαθαίνει να βλέπει περισσότερο το παιχνίδι μπροστά του και να αναγνωρίζει τον κίνδυνο. Ως μέσος καλείται να παίρνει γρήγορες αποφάσεις έχοντας αντιπάλους γύρω του. Ως επιθετικός μαθαίνει να κινείται χωρίς την μπάλα και να αναζητά ελεύθερο χώρο.
Ακόμη και μία εμπειρία ως τερματοφύλακας μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί να κατανοήσει καλύτερα την αμυντική λειτουργία και τη σημασία της επικοινωνίας.
Γι’ αυτό και ένα παιδί που σήμερα αγωνίζεται στην επίθεση δεν σημαίνει ότι θα παραμείνει επιθετικός σε όλη την ποδοσφαιρική του πορεία.
Όπως αλλάζει το σώμα και η προσωπικότητά του, έτσι εξελίσσονται και οι ποδοσφαιρικές του ικανότητες. Διαφορετικές είναι άλλωστε οι απαιτήσεις για ένα παιδί που μόλις ξεκινά και διαφορετικές για έναν έφηβο που έχει ήδη αρκετά χρόνια προπονήσεων. Για αυτό έχει σημασία η προπόνηση να προσαρμόζεται στις διαφορετικές ηλικιακές κατηγορίες στο ποδόσφαιρο.
Ποια χαρακτηριστικά χρειάζεται κάθε θέση;
Δεν υπάρχει ένας απόλυτος τύπος παίκτη για κάθε θέση. Το σύγχρονο ποδόσφαιρο απαιτεί από τους ποδοσφαιριστές να συμμετέχουν σε πολλές διαφορετικές φάσεις του παιχνιδιού.
Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένα χαρακτηριστικά που μπορούν να δείξουν ότι ένα παιδί αισθάνεται πιο άνετα σε έναν συγκεκριμένο ρόλο.
Τερματοφύλακας
Ο τερματοφύλακας έχει έναν ιδιαίτερο ρόλο μέσα στην ομάδα.
Δεν χρειάζεται μόνο καλά αντανακλαστικά. Πρέπει να μπορεί να παρακολουθεί συνεχώς την εξέλιξη της φάσης, να επικοινωνεί με τους συμπαίκτες του και να παίρνει αποφάσεις μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.
Ένα παιδί μπορεί να δείχνει ότι του αρέσει η θέση του τερματοφύλακα όταν:
- δεν φοβάται την επαφή με την μπάλα,
- έχει καλά αντανακλαστικά,
- μπορεί να διατηρεί τη συγκέντρωσή του,
- του αρέσει να επικοινωνεί με τους συμπαίκτες του,
- αισθάνεται άνετα με την ευθύνη της θέσης,
- απολαμβάνει τις αποκρούσεις και τις μονομαχίες.
Το ύψος μπορεί να αποτελέσει πλεονέκτημα αργότερα, αλλά δεν θα πρέπει να είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο ένα μικρό παιδί τοποθετείται στο τέρμα.
Το σημαντικότερο είναι να υπάρχει πραγματικό ενδιαφέρον για τη θέση και να αναπτύσσονται σταδιακά τόσο οι τεχνικές όσο και οι ποδοσφαιρικές δεξιότητες που απαιτεί.
Κεντρικός αμυντικός
Ένας καλός κεντρικός αμυντικός δεν είναι απλώς ο παίκτης που «διώχνει την μπάλα».
Χρειάζεται καλή αντίληψη του χώρου, σωστή τοποθέτηση και ικανότητα να προβλέπει τι πρόκειται να συμβεί στη συνέχεια.
Παιδιά που ταιριάζουν σε αυτόν τον ρόλο συχνά έχουν υπομονή, συγκέντρωση και καλή αντίληψη του παιχνιδιού.
Χρήσιμα χαρακτηριστικά είναι:
- σωστή τοποθέτηση,
- καλή αντίληψη του κινδύνου,
- ψυχραιμία με την μπάλα,
- επικοινωνία,
- ικανότητα στις μονομαχίες,
- καλή πρώτη πάσα.
Η σωματική δύναμη μπορεί να βοηθήσει, ιδιαίτερα όσο αυξάνονται οι ηλικίες, αλλά δεν είναι το μοναδικό κριτήριο.
Ένα από τα συχνότερα λάθη στο παιδικό ποδόσφαιρο είναι να θεωρείται αυτόματα το πιο ψηλό ή δυνατό παιδί «αμυντικός». Η σωματική ανάπτυξη αλλάζει σημαντικά κατά τη διάρκεια της παιδικής και εφηβικής ηλικίας.
Πλάγιος αμυντικός
Η θέση του δεξιού ή αριστερού μπακ έχει εξελιχθεί σημαντικά.
Ο πλάγιος αμυντικός καλείται να αμυνθεί, αλλά ταυτόχρονα να βοηθήσει στην ανάπτυξη και πολλές φορές να προωθηθεί στην επίθεση.
Ένα παιδί που διαθέτει ενέργεια, καλή ταχύτητα και διάθεση να συμμετέχει συνεχώς στο παιχνίδι μπορεί να αισθανθεί άνετα σε αυτή τη θέση.
Χρήσιμα στοιχεία είναι η αντοχή, η ταχύτητα, το σωστό κοντρόλ, η πάσα και η ικανότητα να αντιλαμβάνεται πότε πρέπει να επιτεθεί και πότε να παραμείνει πίσω.
Κεντρικός μέσος
Το κέντρο είναι ίσως μία από τις θέσεις όπου η αντίληψη του παιχνιδιού γίνεται περισσότερο εμφανής.
Ο μέσος βρίσκεται συχνά στο σημείο όπου συγκεντρώνονται οι περισσότεροι ποδοσφαιριστές. Αυτό σημαίνει ότι έχει λιγότερο χρόνο και χώρο για να αποφασίσει.
Πριν ακόμα πάρει την μπάλα χρειάζεται να έχει εικόνα για το τι βρίσκεται γύρω του.
Χρήσιμα χαρακτηριστικά για έναν κεντρικό μέσο είναι:
- καλή τεχνική,
- σωστό κοντρόλ,
- αντίληψη του χώρου,
- γρήγορη λήψη αποφάσεων,
- καλή πάσα,
- επικοινωνία,
- διάθεση για συμμετοχή τόσο στην άμυνα όσο και στην επίθεση.
Ένα παιδί που συνεχώς κοιτάζει γύρω του, ζητά την μπάλα και προσπαθεί να οργανώσει το παιχνίδι μπορεί σταδιακά να δείχνει φυσική άνεση σε έναν κεντρικό ρόλο.
Ακραίος επιθετικός
Στις πτέρυγες συναντάμε συχνά παιδιά που απολαμβάνουν να έχουν την μπάλα στα πόδια και να αντιμετωπίζουν έναν αντίπαλο στο ένας εναντίον ενός.
Η ταχύτητα βοηθά, αλλά δεν είναι αρκετή.
Ένας ακραίος παίκτης χρειάζεται να μπορεί να αλλάζει κατεύθυνση, να ντριμπλάρει, να δημιουργεί ευκαιρίες και να αποφασίζει πότε θα πασάρει, θα κάνει σέντρα ή θα κινηθεί προς την εστία.
Εξίσου σημαντική είναι η κίνηση χωρίς την μπάλα. Ο παίκτης πρέπει να καταλαβαίνει πότε θα ανοίξει το γήπεδο, πότε θα κινηθεί στον κενό χώρο και πότε θα πλησιάσει έναν συμπαίκτη.
Επιθετικός
Ο πρώτος συνειρμός για έναν επιθετικό είναι συνήθως τα γκολ.
Το σκοράρισμα είναι φυσικά σημαντικό, όμως η θέση απαιτεί πολύ περισσότερα.
Ένας επιθετικός πρέπει να αντιλαμβάνεται τον χώρο, να προβλέπει πού μπορεί να φτάσει η μπάλα, να παίζει με πλάτη προς την εστία, να συνεργάζεται και να δημιουργεί χώρους ακόμη και όταν δεν πρόκειται να πάρει ο ίδιος την μπάλα.
Χρήσιμα χαρακτηριστικά είναι:
- καλή τελική προσπάθεια,
- κίνηση χωρίς την μπάλα,
- αποφασιστικότητα,
- ταχύτητα σκέψης,
- σωστό timing,
- ψυχραιμία κοντά στην εστία.
Το παιδί που σκοράρει περισσότερο στις μικρές ηλικίες δεν είναι απαραίτητα ο μελλοντικός επιθετικός της ομάδας. Μπορεί απλώς στο συγκεκριμένο στάδιο να είναι πιο γρήγορο ή πιο ανεπτυγμένο σωματικά από τους συνομηλίκους του.
Η προσωπικότητα του παιδιού παίζει ρόλο;
Ναι, αλλά και εδώ χρειάζεται προσοχή.
Ένα εξωστρεφές παιδί μπορεί να επικοινωνεί περισσότερο μέσα στο γήπεδο, ενώ ένα πιο ήρεμο παιδί μπορεί να παρατηρεί καλύτερα τις φάσεις και να παίρνει πολύ καλές αποφάσεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πρώτος πρέπει να γίνει αρχηγός ή τερματοφύλακας και ο δεύτερος αμυντικός.
Η προσωπικότητα ενός παιδιού εξελίσσεται όπως ακριβώς εξελίσσεται και το παιχνίδι του.
Το ποδόσφαιρο μπορεί μάλιστα να βοηθήσει στην ανάπτυξη της συνεργασίας, της αυτοπεποίθησης και της επικοινωνίας, στοιχεία που αποτελούν μερικά από τα σημαντικότερα οφέλη του ποδοσφαίρου για τα παιδιά.
Πρέπει να παίζει εκεί που του αρέσει περισσότερο;
Η προτίμηση του παιδιού πρέπει να ακούγεται.
Αν ένα παιδί περιμένει όλη την εβδομάδα για να παίξει τερματοφύλακας, υπάρχει λόγος να του δοθεί η ευκαιρία να δοκιμάσει. Το ίδιο ισχύει αν θέλει να αγωνιστεί στην επίθεση, στο κέντρο ή στην άμυνα.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να παίζει αποκλειστικά εκεί.
Μερικές φορές ένα παιδί επιλέγει μία θέση επειδή εκεί νιώθει μεγαλύτερη ασφάλεια. Μπορεί για παράδειγμα να αποφεύγει το κέντρο επειδή φοβάται μήπως χάσει την μπάλα ή να θέλει πάντα να παίζει επιθετικός επειδή θεωρεί ότι μόνο το γκολ έχει αξία.
Η δοκιμή διαφορετικών ρόλων το βοηθά να ανακαλύψει ικανότητες που ίσως δεν γνώριζε ότι διαθέτει.
Παράλληλα, μαθαίνει να προσαρμόζεται. Και η προσαρμοστικότητα είναι ένα χαρακτηριστικό που μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμο σε όλη την ποδοσφαιρική του πορεία.
Γιατί δεν πρέπει να βιαζόμαστε να βάλουμε «ταμπέλα» σε ένα παιδί;
Στις αναπτυξιακές ηλικίες οι διαφορές μεταξύ των παιδιών μπορεί να είναι μεγάλες.
Ένα παιδί μπορεί στα 9 του χρόνια να είναι το πιο γρήγορο της ομάδας και δύο χρόνια αργότερα άλλοι συμπαίκτες του να έχουν αναπτυχθεί περισσότερο. Αντίστοιχα, ένα παιδί που δυσκολεύεται σήμερα τεχνικά μπορεί μέσα από συστηματική προπόνηση να παρουσιάσει σημαντική βελτίωση.
Για αυτό εκφράσεις όπως «είναι γεννημένος αμυντικός» ή «δεν κάνει για επιθετικός» καλό είναι να αποφεύγονται, ιδιαίτερα όταν μιλάμε για πολύ μικρές ηλικίες.
Η ανάπτυξη χρειάζεται χρόνο.
Πολύ πιο χρήσιμο είναι το παιδί να δημιουργήσει τις σωστές βάσεις: να μάθει να ελέγχει την μπάλα, να χρησιμοποιεί και τα δύο πόδια, να αντιλαμβάνεται τον χώρο, να συνεργάζεται, να παίρνει αποφάσεις και να μην φοβάται τα λάθη.
Οι παραπάνω δεξιότητες συνδέονται και με τις συνήθειες που βοηθούν έναν ποδοσφαιριστή να εξελιχθεί, ανεξάρτητα από τη θέση στην οποία αγωνίζεται.
Πότε αρχίζει να ξεκαθαρίζει η θέση ενός παιδιού;
Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη ηλικία που να ισχύει για όλους.
Καθώς ένα παιδί μεγαλώνει, οι προπονητές αποκτούν περισσότερες πληροφορίες για τα τεχνικά, τακτικά, σωματικά και πνευματικά χαρακτηριστικά του.
Παράλληλα, το ίδιο το παιδί καταλαβαίνει καλύτερα τι του αρέσει και πού αισθάνεται περισσότερο άνετα.
Έτσι, οι θέσεις μπορούν σταδιακά να γίνουν πιο σταθερές χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ένας ποδοσφαιριστής πρέπει να περιορίζεται σε έναν και μοναδικό ρόλο.
Στο σύγχρονο ποδόσφαιρο, άλλωστε, η δυνατότητα ενός παίκτη να αντιλαμβάνεται διαφορετικές θέσεις αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα.
Ο ρόλος του προπονητή και του γονέα
Η επιλογή της θέσης δεν χρειάζεται να αποτελεί απόφαση του γονέα.
Ο γονιός παρακολουθεί το παιδί κυρίως στους αγώνες, ενώ ο προπονητής το βλέπει συστηματικά στις προπονήσεις, σε διαφορετικές ασκήσεις και αγωνιστικές καταστάσεις.
Μπορεί έτσι να παρατηρήσει χαρακτηριστικά που δεν είναι πάντοτε εμφανή από την κερκίδα.
Από την άλλη πλευρά, ο γονέας μπορεί να βοηθήσει περισσότερο ενθαρρύνοντας το παιδί να δοκιμάζει, να μαθαίνει και να απολαμβάνει το παιχνίδι χωρίς να συνδέει την αξία του με μία συγκεκριμένη θέση.
Αν σήμερα παίξει αμυντικός ενώ ήθελε να παίξει επιθετικός, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υποτιμάται. Μπορεί απλώς να αποτελεί μία νέα ευκαιρία μάθησης.
Η σωστή θέση δεν βρίσκεται σε μία προπόνηση
Η θέση που ταιριάζει περισσότερο σε έναν νεαρό ποδοσφαιριστή δεν χρειάζεται να αποφασιστεί από την πρώτη ημέρα.
Στις μικρότερες ηλικίες, αυτό που έχει μεγαλύτερη αξία είναι το παιδί να γνωρίζει το παιχνίδι συνολικά. Να παίξει σε διαφορετικά σημεία του γηπέδου, να βρεθεί σε νέες καταστάσεις, να κάνει λάθη και να ανακαλύψει σταδιακά πού μπορεί να αξιοποιήσει καλύτερα τα χαρακτηριστικά του.
Όσο μεγαλώνει, η τεχνική, η αντίληψη, η σωματική ανάπτυξη, η προσωπικότητα και οι προτιμήσεις του αρχίζουν να δημιουργούν μία πιο ξεκάθαρη εικόνα.
Μέχρι τότε, δεν χρειάζεται βιασύνη.
Για ένα παιδί που βρίσκεται ακόμη στα πρώτα του ποδοσφαιρικά βήματα, το σημαντικότερο δεν είναι να μπορεί να απαντήσει στην ερώτηση «ποια είναι η θέση σου;».
Είναι να συνεχίζει να μαθαίνει, να εξελίσσεται και να απολαμβάνει το ποδόσφαιρο.