«Έχει ταλέντο.»
Είναι μία φράση που ακούγεται πολύ συχνά όταν ένα παιδί ξεχωρίζει στο ποδόσφαιρο. Μπορεί να είναι πιο γρήγορο από τους συνομηλίκους του, να χειρίζεται καλά την μπάλα, να σκοράρει συχνά ή απλώς να φαίνεται ότι καταλαβαίνει το παιχνίδι πιο εύκολα.
Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν παιδιά που δεν ξεχωρίζουν από την πρώτη στιγμή, αλλά μέσα από συνεχή προπόνηση παρουσιάζουν μεγάλη βελτίωση όσο μεγαλώνουν.
Τι είναι λοιπόν σημαντικότερο; Το φυσικό ταλέντο ή η προπόνηση;
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Το ταλέντο μπορεί να προσφέρει σε ένα παιδί ορισμένα πλεονεκτήματα, όμως από μόνο του δεν αρκεί για να καθορίσει την πορεία του. Η εξέλιξη ενός νεαρού ποδοσφαιριστή επηρεάζεται από την προπόνηση, τη συνέπεια, την ηλικία, τη σωματική ανάπτυξη, την ψυχολογία, τις εμπειρίες μέσα στο παιχνίδι και το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει.
Γι’ αυτό και στις αναπτυξιακές ηλικίες έχει μεγαλύτερη αξία να μιλάμε για εξέλιξη και λιγότερο για το ποιος είναι «ταλαντούχος» και ποιος όχι.
Τι εννοούμε όταν λέμε ότι ένα παιδί έχει ταλέντο στο ποδόσφαιρο;
Το ταλέντο δεν είναι ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό.
Ένα παιδί μπορεί να έχει πολύ καλό συντονισμό κινήσεων. Ένα άλλο μπορεί να διαθέτει εξαιρετική αντίληψη του χώρου. Κάποιο μπορεί να είναι γρήγορο, ενώ κάποιο άλλο μπορεί να έχει πολύ καλή επαφή με την μπάλα.
Στο ποδόσφαιρο υπάρχουν πολλά διαφορετικά χαρακτηριστικά που μπορούν να αποτελέσουν πλεονέκτημα:
- τεχνική με την μπάλα,
- ταχύτητα και ευκινησία,
- συντονισμός,
- αντίληψη του παιχνιδιού,
- γρήγορη λήψη αποφάσεων,
- συγκέντρωση,
- δημιουργικότητα,
- διάθεση για μάθηση,
- ψυχραιμία και αυτοπεποίθηση.
Ακόμη και αυτά όμως δεν παραμένουν σταθερά.
Ένα παιδί που φαίνεται πολύ γρήγορο στα 8 του χρόνια μπορεί να μην έχει το ίδιο πλεονέκτημα στα 13. Αντίστοιχα, ένα παιδί που στα 9 του δυσκολεύεται με την μπάλα μπορεί έπειτα από μερικά χρόνια σωστής προπόνησης να εξελιχθεί σημαντικά.
Η ανάπτυξη των παιδιών δεν ακολουθεί την ίδια πορεία ούτε γίνεται με τον ίδιο ρυθμό.
Το παιδί που ξεχωρίζει μικρό θα γίνει απαραίτητα καλύτερος ποδοσφαιριστής;
Όχι.
Αυτό είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που πρέπει να έχουμε κατά νου όταν παρακολουθούμε παιδικό ποδόσφαιρο.
Στις μικρές ηλικίες μπορεί να υπάρχουν μεγάλες διαφορές στη σωματική ανάπτυξη ακόμη και μεταξύ παιδιών της ίδιας ηλικιακής κατηγορίας.
Ένα παιδί μπορεί να είναι ψηλότερο, δυνατότερο ή γρηγορότερο απλώς επειδή έχει αναπτυχθεί νωρίτερα. Αυτό μπορεί να του δίνει ένα μεγάλο αγωνιστικό πλεονέκτημα εκείνη τη στιγμή.
Δεν σημαίνει όμως απαραίτητα ότι διαθέτει μεγαλύτερες προοπτικές μακροπρόθεσμα.
Για αυτό χρειάζεται προσοχή όταν συγκρίνουμε δύο παιδιά αποκλειστικά με βάση τη σημερινή τους απόδοση.
Ένας ποδοσφαιριστής που δεν ξεχωρίζει στα 10 μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικός στα 14 ή στα 16.
Κάθε ηλικία αποτελεί διαφορετικό στάδιο ανάπτυξης και οι απαιτήσεις αλλάζουν όσο ένα παιδί μεγαλώνει. Αυτός είναι και ο λόγος που οι ηλικιακές κατηγορίες στο ποδόσφαιρο χρειάζονται διαφορετική προπονητική προσέγγιση.
Πόσο σημαντική είναι η προπόνηση;
Η προπόνηση είναι ο τρόπος με τον οποίο οι δυνατότητες ενός παιδιού μπορούν σταδιακά να μετατραπούν σε πραγματικές δεξιότητες.
Ένα παιδί μπορεί να έχει φυσική ευκολία στην ντρίμπλα. Χρειάζεται όμως προπόνηση για να μάθει πότε πρέπει να ντριμπλάρει και πότε να πασάρει.
Μπορεί να είναι πολύ γρήγορο. Πρέπει όμως να μάθει πώς να χρησιμοποιεί σωστά την ταχύτητά του μέσα στο παιχνίδι.
Μπορεί να έχει καλή πάσα, αλλά χρειάζεται να μάθει να κοιτάζει πριν πάρει την μπάλα και να αντιλαμβάνεται τις κινήσεις των συμπαικτών και των αντιπάλων του.
Με άλλα λόγια, η προπόνηση δεν βελτιώνει μόνο την τεχνική.
Βοηθά το παιδί να κατανοήσει το ίδιο το παιχνίδι.
Δεν έχει σημασία μόνο πόσο προπονείται ένα παιδί
Περισσότερες ώρες δεν σημαίνουν αυτόματα μεγαλύτερη εξέλιξη.
Η ποιότητα της προπόνησης έχει τεράστια σημασία.
Ένα παιδί χρειάζεται δραστηριότητες κατάλληλες για την ηλικία του, αρκετές επαφές με την μπάλα, διαφορετικές αγωνιστικές καταστάσεις και ευκαιρίες να παίρνει μόνο του αποφάσεις.
Χρειάζεται επίσης να κάνει λάθη.
Αν κάθε κίνηση καθορίζεται από τον προπονητή ή από τους γονείς που δίνουν οδηγίες από την κερκίδα, το παιδί μπορεί να δυσκολευτεί να αναπτύξει την ικανότητα να σκέφτεται μόνο του μέσα στον αγώνα.
Η καλή προπόνηση δεν δημιουργεί απλώς έναν ποδοσφαιριστή που εκτελεί οδηγίες. Σταδιακά δημιουργεί έναν ποδοσφαιριστή που μπορεί να παρατηρεί, να σκέφτεται και να αποφασίζει.
Και το ελεύθερο παιχνίδι έχει αξία
Η εξέλιξη δεν πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσα σε μία οργανωμένη προπόνηση.
Το παιχνίδι με φίλους, το ποδόσφαιρο στην αυλή ή ακόμη και το να παίζει ένα παιδί μόνο του με μία μπάλα μπορούν να προσφέρουν διαφορετικές εμπειρίες.
Σε αυτές τις συνθήκες δεν υπάρχει απαραίτητα κάποιος που θα σταματήσει το παιχνίδι για να δώσει οδηγίες.
Το παιδί δοκιμάζει πράγματα.
Προσπαθεί μία ντρίμπλα που ίσως δεν θα επιχειρούσε σε έναν αγώνα. Παίζει σε διαφορετικές θέσεις. Δημιουργεί δικούς του κανόνες. Αναγκάζεται να βρίσκει λύσεις.
Αυτός ο συνδυασμός οργανωμένης προπόνησης και ελεύθερου παιχνιδιού μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμος στις αναπτυξιακές ηλικίες.
Το σημαντικό είναι το παιδί να συνεχίζει να απολαμβάνει την επαφή του με το ποδόσφαιρο και να μην αισθάνεται ότι κάθε λεπτό με την μπάλα αποτελεί μία ακόμη υποχρέωση.
Η συνέπεια κάνει μεγαλύτερη διαφορά από μία καλή προπόνηση
Η βελτίωση στο ποδόσφαιρο συνήθως δεν γίνεται απότομα.
Είναι αποτέλεσμα πολλών μικρών βημάτων.
Ένα καλύτερο κοντρόλ.
Μία σωστότερη πάσα.
Καλύτερη τοποθέτηση.
Πιο γρήγορη απόφαση.
Καλύτερη χρήση του αδύναμου ποδιού.
Όταν αυτές οι μικρές βελτιώσεις επαναλαμβάνονται για μήνες και χρόνια, η συνολική διαφορά μπορεί να γίνει πολύ μεγάλη.
Για αυτό η συνέπεια είναι τόσο σημαντική.
Το παιδί που εμφανίζεται τακτικά στην προπόνηση, προσπαθεί, ακούει, μαθαίνει από τα λάθη του και συνεχίζει να δουλεύει δημιουργεί σταδιακά γερά θεμέλια.
Σε αυτή τη διαδικασία βοηθούν σημαντικά και οι σωστές συνήθειες ενός νεαρού ποδοσφαιριστή, τόσο μέσα όσο και έξω από το γήπεδο.
Η διάθεση για μάθηση μπορεί να είναι μεγαλύτερο πλεονέκτημα από το ταλέντο
Υπάρχει ένα χαρακτηριστικό που δεν φαίνεται εύκολα από την κερκίδα: η διάθεση ενός παιδιού να μάθει.
Δύο παιδιά μπορεί να έχουν παρόμοιες τεχνικές ικανότητες, αλλά να αντιδρούν εντελώς διαφορετικά όταν κάτι δεν τους βγαίνει.
Το ένα μπορεί να απογοητευτεί και να σταματήσει να προσπαθεί.
Το άλλο μπορεί να ξαναδοκιμάσει.
Με την πάροδο των χρόνων αυτή η διαφορά αποκτά μεγάλη σημασία.
Η ικανότητα να δέχεται ένα παιδί καθοδήγηση, να διαχειρίζεται τα λάθη του και να προσπαθεί ξανά αποτελεί βασικό μέρος της αθλητικής του ανάπτυξης.
Δεν χρειάζεται φυσικά να μετατρέψουμε το ποδόσφαιρο σε μία συνεχή διαδικασία πίεσης και «δουλειάς».
Ειδικά στις μικρότερες ηλικίες, η αγάπη για το παιχνίδι πρέπει να παραμένει στο κέντρο της εμπειρίας.
Τι γίνεται όταν ένα παιδί έχει πολύ ταλέντο αλλά δεν προπονείται σωστά;
Το φυσικό ταλέντο μπορεί να επιτρέψει σε ένα παιδί να ξεχωρίζει για κάποιο διάστημα χωρίς να χρειάζεται να προσπαθεί όσο οι υπόλοιποι.
Αυτό όμως μπορεί να δημιουργήσει και μία παγίδα.
Όσο αυξάνεται το επίπεδο, οι διαφορές μειώνονται. Οι αντίπαλοι γίνονται γρηγορότεροι, δυνατότεροι και τεχνικά καλύτεροι. Οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται πιο γρήγορα και το παιχνίδι γίνεται πιο απαιτητικό.
Σε εκείνο το σημείο, η φυσική ικανότητα από μόνη της μπορεί να μην είναι αρκετή.
Ένας παίκτης που έχει μάθει να προπονείται σωστά, να προσπαθεί και να προσαρμόζεται μπορεί να συνεχίσει να εξελίσσεται όταν το παιχνίδι γίνει δυσκολότερο.
Αντίθετα, ένας παίκτης που βασιζόταν αποκλειστικά στο γεγονός ότι ήταν καλύτερος από τους άλλους σε μικρή ηλικία μπορεί να δυσκολευτεί περισσότερο.
Μπορεί η προπόνηση να δημιουργήσει ταλέντο;
Η προπόνηση δεν μπορεί να κάνει όλα τα παιδιά ίδια.
Κάθε άνθρωπος έχει διαφορετικά σωματικά, τεχνικά και προσωπικά χαρακτηριστικά.
Μπορεί όμως να αναπτύξει σε πολύ μεγάλο βαθμό τις δυνατότητες που ήδη υπάρχουν.
Ένα παιδί μπορεί να βελτιώσει το κοντρόλ, την πάσα, το σουτ, την ισορροπία, την αντίληψη του χώρου και την ικανότητα λήψης αποφάσεων.
Μπορεί επίσης μέσα από διαφορετικές εμπειρίες να ανακαλύψει ότι διαθέτει δυνατότητες σε έναν ρόλο που αρχικά δεν είχε σκεφτεί.
Για αυτό είναι χρήσιμο τα παιδιά να δοκιμάζουν διαφορετικούς ρόλους και να μην περιορίζονται πολύ νωρίς. Η επιλογή της θέσης που ταιριάζει περισσότερο σε ένα παιδί στο ποδόσφαιρο είναι συνήθως μία διαδικασία που εξελίσσεται μαζί με το ίδιο το παιδί.
Ο ρόλος της αυτοπεποίθησης
Το ταλέντο και η τεχνική δεν λειτουργούν ανεξάρτητα από την ψυχολογία.
Ένα παιδί που φοβάται συνεχώς ότι θα κάνει λάθος μπορεί να αποφεύγει να ζητήσει την μπάλα ή να επιχειρήσει κάτι δύσκολο.
Αντίθετα, όταν αισθάνεται ότι μπορεί να δοκιμάσει χωρίς να κριθεί για κάθε αποτυχημένη προσπάθεια, είναι πιθανότερο να εξερευνήσει περισσότερο το παιχνίδι.
Η αυτοπεποίθηση δεν σημαίνει ότι το παιδί πρέπει να πιστεύει πως είναι καλύτερο από όλους.
Σημαίνει ότι αισθάνεται αρκετά ασφαλές ώστε να προσπαθήσει.
Τα λάθη αποτελούν μέρος της μάθησης. Ένα χαμένο κοντρόλ, μία λάθος πάσα ή μία χαμένη ευκαιρία μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμες εμπειρίες όταν αντιμετωπίζονται σωστά.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;
Οι γονείς επηρεάζουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί αντιλαμβάνεται το ποδόσφαιρο.
Η συνεχής σύγκριση με άλλα παιδιά συνήθως δεν βοηθά.
«Ο άλλος είναι πιο γρήγορος.»
«Ο συμπαίκτης σου έβαλε δύο γκολ.»
«Γιατί δεν παίζεις όπως στην προηγούμενη εβδομάδα;»
Τέτοιες συγκρίσεις επικεντρώνουν την προσοχή στο αποτέλεσμα και όχι στην πρόοδο.
Πιο χρήσιμο είναι να παρατηρούμε την ατομική εξέλιξη.
Έμαθε κάτι καινούργιο;
Προσπάθησε;
Πήρε μία καλύτερη απόφαση από ό,τι πριν από μερικούς μήνες;
Συνεργάστηκε με τους συμπαίκτες του;
Διαχειρίστηκε καλύτερα ένα λάθος ή μία ήττα;
Η ανάπτυξη ενός παιδιού δεν πρέπει να μετριέται μόνο με γκολ, νίκες και χρόνο συμμετοχής. Το ποδόσφαιρο μπορεί να προσφέρει πολύ περισσότερα, από τη συνεργασία και την πειθαρχία μέχρι την αυτοπεποίθηση και τις κοινωνικές δεξιότητες. Αυτά αποτελούν μερικά από τα σημαντικότερα οφέλη του ποδοσφαίρου για τα παιδιά.
Ταλέντο ή προπόνηση τελικά;
Δεν χρειάζεται να επιλέξουμε το ένα ή το άλλο.
Το ταλέντο μπορεί να δώσει σε ένα παιδί μία καλή αφετηρία ή κάποια χαρακτηριστικά που το βοηθούν να μαθαίνει γρηγορότερα.
Η προπόνηση όμως είναι αυτή που επιτρέπει στις δυνατότητες αυτές να αναπτυχθούν.
Και μαζί με την προπόνηση χρειάζονται υπομονή, σωστή καθοδήγηση, εμπειρίες, παιχνίδι, συνέπεια και διάθεση για μάθηση.
Το σημαντικότερο είναι να μην αποφασίζουμε πολύ νωρίς ποιο παιδί «έχει» και ποιο «δεν έχει» ταλέντο.
Στις αναπτυξιακές ηλικίες κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα πώς θα εξελιχθεί ένας νεαρός ποδοσφαιριστής μετά από αρκετά χρόνια.
Το παιδί που σήμερα δεν ξεχωρίζει μπορεί αύριο να κάνει τεράστια πρόοδο. Και το παιδί που σήμερα φαίνεται ένα βήμα μπροστά χρειάζεται να συνεχίσει να μαθαίνει και να προσπαθεί.
Για αυτό ο καλύτερος στόχος δεν είναι να δημιουργήσουμε όσο το δυνατόν νωρίτερα «ταλέντα».
Είναι να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε κάθε παιδί να έχει την ευκαιρία να ανακαλύψει πόσο μπορεί πραγματικά να εξελιχθεί.